หน้าแรก › เส้นทางเดินทัพ › ทัพที่ 9 ทางด่านแม่ละเมา เมืองตาก
ทัพที่ 9 ทางด่านแม่ละเมา เมืองตาก
ทัพที่ 9 เป็นทัพเล็กที่สุดในเก้าทัพ มีกำลัง 5,000 คน เข้ามาทางด่านแม่ละเมา ช่องเขาระหว่างแม่สอดกับเมืองตาก ทางเดียวกับที่ทัพพม่าใช้มาหลายครั้งตั้งแต่สมัยอยุธยา ทัพนี้ได้เมืองตากโดยไม่ต้องรบ แล้วก็ถอยกลับไปโดยไม่ได้รบเช่นกัน
- ทัพข้าศึก
- ทัพไทย
- 1จุดที่ทัพผ่าน เลขตรงกับรายการด้านล่าง
- 4จุดสำคัญ ไม่มีการรบ
- 1–3หลายจุดอยู่ใกล้กัน กดเพื่อขยาย
- ≈ ตำแหน่งโดยประมาณ
กดปุ่ม + เพื่อขยาย แล้วลากเพื่อเลื่อนแผนที่ บนมือถือใช้สองนิ้วถ่างได้ กดเลขเพื่ออ่านเรื่องของจุดนั้น
เครื่องหมาย ≈ คือตำแหน่งโดยประมาณ เส้นเขตแดนบนแผนที่เป็นของปัจจุบัน ใช้เพื่อบอกตำแหน่งเท่านั้น เส้นทางเดินทัพเป็นแนวโดยประมาณจากพงศาวดารและงานศึกษา ไม่ใช่เส้นทางจริงทุกก้าว เส้นประคือทัพข้าศึก เส้นทึบคือทัพไทย
ทัพที่รอทัพอื่น
แผนของพระเจ้าปดุงให้ทัพที่ 9 ตีเมืองตากและกำแพงเพชร แล้วลงไปบรรจบกับทัพที่ 3 จากทางเหนือ ก่อนจะไปรวมกับทัพหลวงที่กรุงเทพฯ แต่ทัพที่ 3 ติดอยู่ที่ลำปาง ทัพที่ 9 ซึ่งมีคนน้อยจึงไม่กล้ารุกลงมาตามลำพัง และตั้งรออยู่ที่เมืองตาก
ฝ่ายไทยจัดกรมหลวงเทพหริรักษ์ พระยาพระคลัง (หน) และพระยาอุไทยธรรม (บุนนาค) ตั้งอยู่ที่ชัยนาท คอยรับทัพที่อาจมาทางเมืองตากหรือทางอุทัยธานี เมื่อทัพหลวงของรัชกาลที่ 1 เสด็จขึ้นไปในเดือนมีนาคม 2329 จึงให้กองนี้ยกขึ้นไปทางกำแพงเพชร พอไปถึง กองสอดแนมก็รายงานว่าพม่าถอยไปแล้ว
บทเรียนของการแยกเดินหลายทาง
ชะตาของทัพที่ 9 แสดงจุดอ่อนของแผนเก้าทัพได้ชัด ทัพแต่ละทางอยู่ห่างกันหลายร้อยกิโลเมตร ส่งข่าวถึงกันไม่ทัน ทัพหนึ่งชนะหรือแพ้ ทัพอื่นกว่าจะรู้ก็ผ่านไปหลายสัปดาห์ ฝ่ายไทยซึ่งอยู่ตรงกลางกลับย้ายกำลังชุดเดียวกันไปรบได้ทีละทาง เริ่มจากลาดหญ้า ไปราชบุรี ไปปากพิง แล้วลงปักษ์ใต้
จุดบนเส้นทางทัพ 3 จุด
ปีในหน้านี้นับแบบปัจจุบัน คือขึ้นปีใหม่วันที่ 1 มกราคม เอกสารเก่าขึ้นปีใหม่ราวเดือนเมษายน จึงนับเหตุการณ์เดือนมกราคมถึงมีนาคม 2329 ว่ายังอยู่ในปี 2328 ตำราจำนวนมากจึงเขียนว่าสงครามเก้าทัพเกิดใน พ.ศ. 2328 ทั้งหมด
- 1
เมาะตะมะ (ที่ชุมนุมทัพหลวงพม่า)
ทัพที่ 9 ของจอข่องนรธา 5,000 คน เป็นทัพเล็กที่สุดในเก้าทัพ มีคำสั่งให้เข้ามาทางด่านแม่ละเมา ตีเมืองตากและกำแพงเพชร แล้วลงไปบรรจบทัพหลวงที่กรุงเทพฯ
เมืองท่าปากแม่น้ำสาละวินในรัฐมอญของเมียนมา ชื่อปัจจุบันคือโมตะมะ (Mottama) อยู่ตรงข้ามเมืองเมาะลำเลิง ในศึกกับไทยหลายครั้ง พม่าใช้ที่นี่เป็นที่รวมพลและสะสมเสบียงก่อนข้ามแดนมาทางด่านพระเจดีย์สามองค์และด่านแม่ละเมา
- 2
ด่านแม่ละเมา (แม่สอด)
ทัพที่ 9 ข้ามแม่น้ำเมยและเทือกเขาเข้ามาทางด่านแม่ละเมา โดยไม่มีกำลังฝ่ายไทยต้านทานที่ด่าน
แม่น้ำเมยที่แม่สอด ฝั่งตรงข้ามคือเมียนมา · ภาพ: Manop · CC BY-SA 3.0 ผ่าน Wikimedia Commons แม่สอดเป็นเมืองชายแดนริมแม่น้ำเมย ตรงข้ามเมืองเมียวดีของเมียนมา ทางหลวงสายตาก–แม่สอดข้ามเขาตามแนวด่านแม่ละเมาเดิม ระหว่างทางมีศาลเจ้าพ่อพะวอ ซึ่งตำนานท้องถิ่นเล่าว่าเป็นนายด่านชาวกะเหรี่ยงผู้รักษาด่านนี้
ตำแหน่งบนแผนที่: พิกัดตัวอำเภอแม่สอด ด่านแม่ละเมาเป็นช่องทางข้ามเทือกเขาถนนธงชัยระหว่างแม่สอดกับเมืองตาก
ที่เที่ยวใกล้จุดนี้
- ศาลเจ้าพ่อพะวอ ↗Google Maps
- ตลาดริมเมย ↗Google Maps
ที่กินใกล้จุดนี้
- ร้านอาหารรอบจุดนี้ ↗Google Maps
- 3
เมืองตาก (ระแหง)
เจ้าเมืองตากมีคนน้อยเกินจะสู้ พงศาวดารไทยว่าทิ้งเมืองหนีเข้าป่า พงศาวดารพม่าว่ายอมอ่อนน้อม แล้วถูกส่งตัวไปพม่าพร้อมชาวเมืองราว 500 คน ทัพที่ 9 ตั้งอยู่ที่เมืองตากโดยไม่รุกต่อ รอฟังข่าวทัพที่ 3
จุดสำคัญของเส้นทางนี้- กับใคร
- ทัพที่ 9 ของพม่า 5,000 คน
- ที่ไหน
- เมืองตาก บ้านระแหง ริมแม่น้ำปิง
- อย่างไร
- กรมหลวงเทพหริรักษ์ พระยาพระคลัง (หน) และพระยาอุไทยธรรม (บุนนาค) ยกจากชัยนาทผ่านนครสวรรค์ขึ้นมาถึงกำแพงเพชร เพื่อเข้าตีทัพที่เมืองตาก
- ผล
- ยังไม่ทันปะทะกัน ทัพที่ 9 รู้ข่าวว่าทัพพม่าแตกที่ปากพิง จึงถอยกลับออกไปทางด่านแม่ละเมา
แม่น้ำปิงที่เมืองตาก มองจากสะพานกิตติขจร · ภาพ: Oatz · Public domain ผ่าน Wikimedia Commons เมืองตากสมัยนั้นอยู่ที่บ้านระแหงริมแม่น้ำปิง ที่ตั้งตัวเมืองปัจจุบัน ย่านเก่าริมน้ำคือตรอกบ้านจีน มีเรือนไม้เก่าเรียงราย ใกล้กันมีสะพานแขวนข้ามแม่น้ำปิง และศาลสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช
ที่เที่ยวใกล้จุดนี้
- ตรอกบ้านจีน ↗Google Maps
- ศาลสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ↗Google Maps
- สะพานสมโภชกรุงรัตนโกสินทร์ 200 ปี ↗Google Maps
ที่กินใกล้จุดนี้
- ร้านอาหารรอบจุดนี้ ↗Google Maps
เรื่องที่นักประวัติศาสตร์ยังเห็นต่าง
- เจ้าเมืองตากหนีหรือยอม: พงศาวดารไทยว่าทิ้งเมืองหนีเข้าป่า พงศาวดารพม่าว่ายอมอ่อนน้อมและถูกส่งตัวไปพม่าพร้อมชาวเมืองราว 500 คน
- ฐานของทัพที่ 9: ไทยรบพม่าสันนิษฐานว่าตั้งต้นที่เมาะตะมะเช่นเดียวกับทัพหลวง เส้นบนแผนที่จากเมาะตะมะถึงแม่สอดจึงเป็นแนวโดยประมาณ
คำถามที่พบบ่อย
ด่านแม่ละเมาอยู่ที่ไหน
เป็นช่องทางข้ามเทือกเขาระหว่างอำเภอแม่สอดกับตัวเมืองตาก ตามแนวทางหลวงสายตาก–แม่สอดในปัจจุบัน
ทัพที่ 9 ได้รบกับทัพไทยหรือไม่
ไม่ได้รบ ทัพไทยยกขึ้นไปถึงกำแพงเพชร พม่าก็ถอยออกจากเมืองตากไปก่อนแล้ว
ปรับปรุงล่าสุด 14 พฤศจิกายน 2569